خود را در عرض هم وبه مرور زمان تأليف مىكرده ، واز اين رو ، در هر يك از آنها بمناسبت از ديگرى نام مىبرده است . ديگر آنكه ، بر فرض مسبوق بودن تأليف يك اثر به ديگرى ، محتمل مىنمايد كه وى با نظري دوباره به اثر پيشين ، در مواضعى كه مناسب يا لازم مىديده است اشاره به اثر پسين را وارد كرده باشد . امّا اين رساله داراى يك مقدّمه ، دوازده فصل ، يك خاتمه ، يك تتمّه ويك تكمله است . تلاش ما بر اين است كه با نگاهى تحليلي به بررسى مباحث آن پرداخته تا دورنمايى را از نگرش صدر المتألّهين به مسألهء حدوث عالم يا پيدايش جهان بدست دهيم . مقدّمهء رساله مؤلّف ، مقدّمه را با تسبيح خداوند آغاز مىكند ، ودر ضمن آن ، با عباراتى شيوا وبا بكارگيرى صنعت أدبي « براعت استهلال » از حدوث وقدم وديگر معاني مربوط به آنها نام مىبرد ؛ وپس از نثار درود بر پيامبر اسلام ( ص ) وخاندانش ( ع ) ، به بيان كلّيّاتى دربارهء مسألهء حدوث عالم مىپردازد . وى ابتدأ با دشوار خواندن اين مسأله ، به حيرت افزايى وفطانت زدايى آن اشاره كرده ، مردم را در برابر آن ، در يكى از دو جايگاه مقلّدان سر درگم ومجادلان سرمست مىبيند . سپس ، بطور خلاصه نظر چهار گروه - دو گروه از متكلّمان ودو گروه از فيلسوفان - را در باب حدوث جهان نقل مىكند وهر يك را به نقد مىكشد . « 1 » گذرى مىكنيم بر اين نقل ونقد : گروه نخست ، كساني هستند كه خود را از اثبات برهاني حدوث عالم ناتوان

--> ( 1 ) خواننده مىتواند در ميان نقدها ، به برخى از مباني وپيشفرضهاى صدر المتألّهين دست يابد .